पोलीस भरती — मराठी व्याकरण सराव पेपर १
Maharashtra Police Bharti Marathi Grammar Practice Set 1 — 25 questions with answers
पोलीस भरतीत मराठी व्याकरणाचे २५ गुण असतात आणि हा विभाग नीट तयारी केल्यास सर्वात जास्त गुण मिळवून देणारा असतो. या संचात म्हणी, वाक्प्रचार, समानार्थी-विरुद्धार्थी शब्द, संधी, समास आणि शब्दांच्या जाती यांवरील प्रश्न आहेत.
-
१.'ज्ञान' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
- अज्ञान
- विद्या
- अंधार
- प्रकाश
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) विद्या
विद्या हा 'ज्ञान' या शब्दाचा समानार्थी शब्द आहे. अज्ञान विरुद्धार्थी आहे, तर अंधार आणि प्रकाश हे भिन्न अर्थाचे शब्द आहेत.
घटक: भाषेचा योग्य वापर
-
२.खालील वाक्याचे 'अपूर्ण भूतकाळात' (Past Continuous Tense) रूपांतर करा: 'तो पुस्तक वाचतो.'
- तो पुस्तक वाचत होता.
- तो पुस्तक वाचले.
- तो पुस्तक वाचले होते.
- तो पुस्तक वाचत असे.
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) तो पुस्तक वाचत होता.
साध्या वर्तमानकाळातील 'तो पुस्तक वाचतो' या वाक्याचे अपूर्ण भूतकाळात रूपांतर करण्यासाठी, भूतकाळात क्रिया चालू असल्याचे दर्शवणारे रूप वापरावे लागते. 'तो पुस्तक वाचत होता' हे योग्य रूपांतर आहे.
घटक: काळ
-
३.खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात 'द्वितीय' विभक्तीचा उपयोग 'कर्म' म्हणून केला आहे?
- मी पुस्तक वाचतो.
- रामाने रावणाला मारले.
- तो शाळेत गेला.
- सीता गाणे गाते.
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) रामाने रावणाला मारले.
ज्याला मारले जाते, जो क्रियेचा परिणाम भोगतो तो कर्म असतो. 'रामाने रावणाला मारले.' या वाक्यात 'रावणाला' हा शब्द कर्म असून, त्याला 'ला' हा द्वितीया विभक्तीचा प्रत्यय लागला आहे. म्हणून येथे द्वितीया विभक्ती कर्म म्हणून वापरली आहे.
घटक: विभक्ती
-
४.खालीलपैकी 'सिंह' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
- मृगेंद्र
- वानर
- सर्प
- उंदीर
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) मृगेंद्र
'सिंह' या शब्दाचा समानार्थी शब्द 'मृगेंद्र' आहे. मृग म्हणजे प्राणी आणि इंद्र म्हणजे राजा, म्हणून प्राण्यांचा राजा सिंह. 'वानर', 'सर्प', 'उंदीर' हे इतर प्राणी आहेत आणि ते सिंहाचे समानार्थी शब्द नाहीत.
घटक: समानार्थी शब्द
-
५.'काळजात धस्स झाले' या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ निवडा.
- आनंदी होणे
- भयभीत होणे
- आश्चर्यचकित होणे
- राग येणे
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) भयभीत होणे
काळजात धस्स होणे म्हणजे अचानक भय वाटणे किंवा घाबरून जाणे. हा वाक्प्रचार अनपेक्षित किंवा भीतीदायक घटनेच्या प्रसंगात वापरला जातो.
घटक: समास
-
६.‘पराजय’ या शब्दासाठी अचूक विरुद्धार्थी शब्द कोणता?
- हार
- विघ्न
- विजय
- संग्राम
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) विजय
'पराजय' म्हणजे हार किंवा मात होणे. याचा विरुद्धार्थी शब्द 'विजय' म्हणजे जिंकणे किंवा सफलता मिळवणे. हार, विघ्न आणि संग्राम हे पराजय या शब्दाचे समानार्थी किंवा संबंधित शब्द आहेत.
घटक: विरुद्धार्थी शब्द
-
७.'गरजेल तो पडेल काय?' या म्हणीचा अर्थ काय?
- सतत बडबड करणारा प्रत्यक्षात काही करत नाही
- खूप घाबरणे
- एखाद्या गोष्टीची पूर्वतयारी करणे
- वाईट प्रवृत्तीचे लोक त्रास देतात
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) सतत बडबड करणारा प्रत्यक्षात काही करत नाही
‘गरजेल तो पडेल काय?’ या म्हणीचा अर्थ असा आहे की, जे लोक केवळ मोठ्या आवाजात बोलतात किंवा धमकी देतात, ते प्रत्यक्षात फारसे काही करू शकत नाहीत. त्यांची कृती त्यांच्या बोलण्याइतकी प्रभावी नसते.
घटक: म्हणी व वाक्प्रचार
-
८.भावे प्रयोगात क्रियापदाचे रूप कसे असते?
- नेहमी कर्त्याच्या लिंग, वचन, पुरुषानुसार बदलते.
- नेहमी कर्माच्या लिंग, वचन, पुरुषानुसार बदलते.
- नेहमी तृतीयपुरुषी, नपुंसकलिंगी, एकवचनी असते.
- कर्ता व कर्म यांच्या लिंग, वचन, पुरुषानुसार बदलते.
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) नेहमी तृतीयपुरुषी, नपुंसकलिंगी, एकवचनी असते.
भावे प्रयोगात कर्ता किंवा कर्म यांच्या लिंग, वचन, पुरुषानुसार क्रियापदाचे रूप बदलत नाही. ते नेहमी तृतीयपुरुषी, नपुंसकलिंगी, एकवचनी असते आणि क्रियापदाचा 'भाव' महत्त्वाचा असतो.
घटक: प्रयोग
-
९.खालीलपैकी 'अकारण' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
- सकारण
- निष्कारण
- प्रयत्नपूर्वक
- उद्देशपूर्वक
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) निष्कारण
'अकारण' या शब्दाचा अर्थ 'विनाकारण' किंवा 'कारण नसताना' असा होतो. 'निष्कारण' हा शब्द देखील याच अर्थाचा आहे.
घटक: व्याकरण
-
१०.शुद्धलेखनाच्या दृष्टीने खालीलपैकी कोणता शब्द योग्य आहे?
- परिश्रम
- परिश्रमं
- परि श्रम
- परीश्रम
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) परिश्रम
'परिश्रम' हा शब्द 'परि' या उपसर्गाने तयार होतो. 'परि' मध्ये 'इ' हा र्हस्व स्वर येतो आणि 'श्रम' हा मूळ शब्द आहे. त्यामुळे 'परिश्रम' हे शुद्धलेखन योग्य आहे.
घटक: शुद्धलेखन
-
११.'पाय' या शब्दाचे अनेकवचनी रूप निवडा.
- पाय
- पाये
- पाया
- पायांव
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) पाय
पाय या शब्दाचे एकवचन आणि अनेकवचन दोन्ही रूप 'पाय' असेच राहते. हा शब्द पुल्लिंगी आहे.
घटक: लिंग व वचन
-
१२.खालीलपैकी कोणता शब्द 'समुच्चयबोधक' उभयान्वयी अव्ययाचे उदाहरण आहे?
- यास्तव
- कारण
- वा
- आणि
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (D) आणि
दोन किंवा अधिक शब्द किंवा वाक्ये जोडणाऱ्या शब्दांना उभयान्वयी अव्यय म्हणतात. जे उभयान्वयी अव्यय दोन गोष्टी एकत्र जोडतात, त्यांना समुच्चयबोधक म्हणतात. 'आणि' हा शब्द समुच्चयबोधक अव्ययाचे उदाहरण आहे.
घटक: शब्दांच्या जाती
-
१३.खालीलपैकी 'फारसी' शब्द ओळखा.
- हप्ता
- बटाटा
- टेबल
- साबण
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) हप्ता
'हप्ता' हा फारसी भाषेतून मराठीत आलेला शब्द आहे. 'बटाटा' आणि 'साबण' हे पोर्तुगीज शब्द आहेत, तर 'टेबल' हा इंग्रजी शब्द आहे.
घटक: शब्दसिद्धी
-
१४.'जेव्हा पाऊस पडतो, तेव्हा मोर नाचतो.' या वाक्यातील 'जेव्हा' आणि 'तेव्हा' हे शब्द कोणते कार्य करतात?
- संयुक्त वाक्य जोडणारे उभयान्वयी अव्यय
- मिश्र वाक्य जोडणारे उभयान्वयी अव्यय
- केवल वाक्य जोडणारे उभयान्वयी अव्यय
- केवल प्रयोगी अव्यय
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) मिश्र वाक्य जोडणारे उभयान्वयी अव्यय
'जेव्हा', 'तेव्हा', 'जर', 'तर' यांसारखे शब्द दोन वाक्यांना अर्थाच्या दृष्टीने जोडून मिश्र वाक्य तयार करतात. हे शब्द मिश्र वाक्य जोडणारे उभयान्वयी अव्यय म्हणून ओळखले जातात.
घटक: वाक्यप्रकार व वाक्यरूपांतर
-
१५.खालीलपैकी 'गरिबी' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?
- समृद्धी
- आढ्यता
- दैन्य
- ऐश्वर्य
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) दैन्य
'गरिबी' म्हणजे आर्थिक चणचण किंवा दरिद्रता. 'दैन्य' हा शब्द याच अर्थाला सूचित करतो. 'समृद्धी', 'आढ्यता' आणि 'ऐश्वर्य' हे गरिबीचे विरुद्धार्थी शब्द आहेत.
घटक: शब्दसंग्रह
-
१६.'रामाने रावणाला मारले.' या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
- कर्तरी प्रयोग
- कर्मणी प्रयोग
- भावे प्रयोग
- संकीर्ण प्रयोग
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) भावे प्रयोग
या वाक्यात कर्त्याला (रामाने) आणि कर्माला (रावणाला) दोघांनाही प्रत्यय लागलेला आहे आणि क्रियापदाचे रूप कर्त्याच्या किंवा कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलत नाही. हे भावे प्रयोगाचे वैशिष्ट्य आहे.
घटक: भाषेचा योग्य वापर
-
१७.खालीलपैकी 'अपूर्ण वर्तमानकाळ' (Present Continuous Tense) दर्शवणारे वाक्य कोणते?
- कामगार काम करत आहेत.
- कामगारांनी काम केले.
- कामगार काम करतील.
- कामगार काम करत होते.
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) कामगार काम करत आहेत.
जेव्हा वर्तमानकाळात एखादी क्रिया चालू आहे, हे दाखवायचे असते, तेव्हा 'अपूर्ण वर्तमानकाळ' वापरतात. 'कामगार काम करत आहेत' या वाक्यात कामाची क्रिया सध्या चालू असल्याचे दिसते.
घटक: काळ
-
१८.'टेबलावर पेन ठेवले आहे.' या वाक्यातील 'टेबल' या नामाचे झालेले सामान्यरूप कोणते?
- टेबले
- टेबला
- टेबलाचे
- टेबल
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) टेबला
'टेबलावर' या शब्दात 'टेबल' या नामाला 'वर' हा प्रत्यय लागण्यापूर्वी त्याचे 'टेबला' असे सामान्यरूप झाले आहे. सामान्यरूप म्हणजे प्रत्यय लागण्यापूर्वी नामाच्या मूळ रूपात होणारा बदल.
घटक: विभक्ती
-
१९.खालील वाक्याचा काळ ओळखा: 'तिने जेवण बनवले आहे.'
- साधा वर्तमानकाळ
- अपूर्ण वर्तमानकाळ
- पूर्ण वर्तमानकाळ
- साधा भूतकाळ
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) पूर्ण वर्तमानकाळ
'तिने जेवण बनवले आहे' या वाक्यातील 'बनवले आहे' हे क्रियापद क्रिया नुकतीच पूर्ण झाली असून तिचा परिणाम वर्तमानात आहे, हे दर्शवते. म्हणून, हा पूर्ण वर्तमानकाळ आहे. केवळ 'बनवले' असते तर साधा भूतकाळ झाला असता.
घटक: काळ
-
२०.खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात 'सप्तमी' विभक्तीचा उपयोग 'अधिकरण' या अर्थाने झाला आहे?
- त्याने मला बोलावले.
- आईने मुलाला मारले.
- गुरुजी वर्गात शिकवतात.
- मी तुला पुस्तक दिले.
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) गुरुजी वर्गात शिकवतात.
क्रियापदाचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी स्थळ, काळ किंवा विषय दर्शवणाऱ्या नामाला सप्तमी विभक्ती (अधिकरण) लागते. 'गुरुजी शिकवतात' हे कोठे शिकवतात? 'वर्गात'. 'वर्गात' हे स्थळ दर्शवते, म्हणून सप्तमी विभक्ती आहे.
घटक: विभक्ती
-
२१.पुढील शब्दसमूहासाठी योग्य एक शब्द निवडा: 'पूर्वी कधी घडले नाही असे'
- अपूर्व
- अलौकिक
- अभूतपूर्व
- अशक्य
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) अभूतपूर्व
'अभूतपूर्व' म्हणजे जे पूर्वी कधीही घडले नाही असे. 'अपूर्व' म्हणजे विशेष किंवा दुर्मिळ, 'अलौकिक' म्हणजे विलक्षण, तर 'अशक्य' म्हणजे जे शक्य नाही असे.
घटक: शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द
-
२२.खालील वाक्याचे 'रीति भूतकाळात' रूपांतर करा: 'तो शाळेत गेला.'
- तो शाळेत जात असे.
- तो शाळेत जात होता.
- तो शाळेत गेला होता.
- तो शाळेत जाईल.
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) तो शाळेत जात असे.
रीति भूतकाळात भूतकाळातील सवयीची किंवा नियमित क्रिया दर्शवली जाते. 'जात असे' यातून भूतकाळातील नियमित क्रिया व्यक्त होते.
घटक: काळ
-
२३.'कपाळ फुटणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ सांगा.
- कपाळाला जखम होणे
- नशीब उजळणे
- कपाळ दुखणे
- नशीब फिरणे
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (D) नशीब फिरणे
'कपाळ फुटणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ 'दुर्दैव ओढवणे' किंवा 'नशीब फिरणे' (वाईट अर्थाने) असा होतो. 'नशीब उजळणे' हा त्याचा विरुद्धार्थी वाक्प्रचार आहे.
घटक: भाषेचा योग्य वापर
-
२४.खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात 'अपूर्ण वर्तमानकाळ' (Present Continuous Tense) दर्शविला आहे?
- तो अभ्यास करत आहे.
- त्याने अभ्यास केला.
- तो अभ्यास करील.
- तो अभ्यास करत असे.
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) तो अभ्यास करत आहे.
जेव्हा वर्तमानकाळात एखादी क्रिया चालू आहे, सुरू आहे असे दर्शवले जाते, तेव्हा 'अपूर्ण वर्तमानकाळ' असतो. 'तो अभ्यास करत आहे' या वाक्यात क्रिया चालू असल्याचे स्पष्ट होते.
घटक: काळ
-
२५.'देणे' किंवा 'प्रदान' करण्याचा अर्थ व्यक्त करण्यासाठी कोणत्या विभक्तीचे प्रत्यय वापरले जातात?
- द्वितीया
- तृतीया
- चतुर्थी
- षष्ठी
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) चतुर्थी
जेव्हा एखाद्याला काहीतरी दिले जाते किंवा उद्देश व्यक्त केला जातो, तेव्हा 'संप्रदान' हा कारकार्थ असतो, जो चतुर्थी विभक्तीने दर्शविला जातो. चतुर्थीचे प्रत्यय द्वितीयेप्रमाणेच 'स, ला, ना, ते' असले तरी, त्यांचा अर्थ वेगळा असतो.
घटक: विभक्ती
हाच सराव वेळेवर करा. पूर्ण पोलीस भरती सराव पेपर — परीक्षेसारखा टायमर आणि प्रत्येक प्रयत्नानंतर विषयनिहाय विश्लेषण. मोफत.
मोफत सराव पेपर सुरू करापोलीस भरती — इतर सराव पेपर
- मराठी व्याकरण सराव पेपर २Marathi Grammar Practice Set 2
- अंकगणित सराव पेपर १Arithmetic Practice Set 1
- अंकगणित सराव पेपर २Arithmetic Practice Set 2
- बुद्धिमत्ता चाचणी सराव पेपर १Reasoning Practice Set 1
- सामान्य ज्ञान सराव पेपर १General Knowledge Practice Set 1
- सामान्य ज्ञान सराव पेपर २General Knowledge Practice Set 2
Maharashtra Police Bharti: परीक्षा पद्धत, अभ्यासक्रम व माहिती ›