Excomrade मोफत नोंदणी

पोलीस भरती — मराठी व्याकरण सराव पेपर २

Maharashtra Police Bharti Marathi Grammar Practice Set 2 — 25 questions with answers

मराठी व्याकरणाचा दुसरा सराव संच. पहिल्या संचापेक्षा वेगळे प्रश्न — विशेषतः शुद्धलेखन, काळ, प्रयोग आणि अलंकार यांचा सराव करण्यासाठी. प्रत्येक चुकलेल्या प्रश्नाचे स्पष्टीकरण वाचा; तोच नियम परीक्षेत वेगळ्या शब्दांत पुन्हा येतो.

२५ प्रश्न · उत्तरे व स्पष्टीकरणासह · अद्ययावत 2026-10-31

प्रत्येक प्रश्न आधी स्वतः सोडवा, मगच "उत्तर व स्पष्टीकरण पहा" दाबा. एखादे उत्तर चुकीचे वाटल्यास आम्हाला कळवा — आम्ही तपासून दुरुस्त करतो.
  1. १.पुढीलपैकी ‘मान’ या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?

    1. सन्मान
    2. आदर
    3. अपमान
    4. बहुमान
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (C) अपमान

    ‘मान’ म्हणजे आदर किंवा प्रतिष्ठा. याचा विरुद्धार्थी शब्द ‘अपमान’ आहे. ‘सन्मान’, ‘आदर’ आणि ‘बहुमान’ हे ‘मान’ चे समानार्थी शब्द आहेत.

    घटक: विरुद्धार्थी शब्द

  2. २.'डोळ्यात धूळ फेकणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ सांगा.

    1. डोळ्यात कचरा जाणे.
    2. फसवणूक करणे.
    3. धुळीने डोळे खराब होणे.
    4. दृष्टी कमजोर होणे.
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (B) फसवणूक करणे.

    'डोळ्यात धूळ फेकणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ फसवणूक करणे किंवा फसविणे असा होतो. हा वाक्प्रचार सामान्यतः तेव्हा वापरला जातो जेव्हा कोणीतरी इतरांना जाणूनबुजून चुकीची माहिती देऊन किंवा फसवे वर्तन करून दिशाभूल करतो.

    घटक: व्याकरण

  3. ३.खालीलपैकी 'उपसर्गघटित' शब्द ओळखा.

    1. चलाखी
    2. शक्ती
    3. अतिशय
    4. आनंदी
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (C) अतिशय

    उपसर्गघटित शब्द म्हणजे मूळ शब्दाच्या आधी उपसर्ग लागून तयार झालेला शब्द. 'अतिशय' या शब्दात 'अति' हा उपसर्ग आहे. 'चलाखी' (चलाक + ई), 'आनंदी' (आनंद + ई) हे प्रत्ययघटित शब्द आहेत, तर 'शक्ती' हा सिद्ध शब्द आहे.

    घटक: शब्दसिद्धी

  4. ४.खालील शब्दांपैकी शुद्ध शब्द ओळखा.

    1. सूची
    2. सुची
    3. सूचि
    4. सुचि
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (A) सूची

    'सूची' (यादी) या अर्थाच्या शब्दात 'सू' दीर्घ असतो आणि 'ची' देखील दीर्घ असतो. हा शब्द अनेकदा ऱ्हस्व 'सु' किंवा 'चि' लिहून चुकला जातो.

    घटक: शुद्धलेखन

  5. ५.'मी जेवण केले.' या वाक्यातील काळ ओळखा.

    1. भूतकाळ
    2. वर्तमानकाळ
    3. भविष्यकाळ
    4. पूर्ण वर्तमानकाळ
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (A) भूतकाळ

    या वाक्यात क्रिया पूर्ण झाल्याचे सूचित होते आणि क्रियापदाच्या शेवटी 'केले' हा भूतकाळी धातू आलेला आहे. त्यामुळे हे भूतकाळातील वाक्य आहे.

    घटक: भाषेचा योग्य वापर

  6. ६.खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात 'षष्ठी' विभक्तीचा उपयोग 'संबंध' दर्शवण्यासाठी झाला आहे?

    1. तो शाळेत जातो.
    2. मी राजाचा मुलगा आहे.
    3. आई मुलाला हाक मारते.
    4. झाडावर पक्षी बसला आहे.
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (B) मी राजाचा मुलगा आहे.

    दोन नामांमधील मालकी, नातेसंबंध किंवा इतर संबंध दर्शवण्यासाठी षष्ठी विभक्तीचा वापर होतो. 'मी राजाचा मुलगा आहे.' या वाक्यात 'राजा' आणि 'मुलगा' यांच्यातील नातेसंबंध 'चा' या षष्ठी विभक्तीच्या प्रत्ययाने दर्शविला आहे.

    घटक: विभक्ती

  7. ७.शंभर वर्षांचा काळ.

    1. दशम
    2. युग
    3. शतक
    4. सहस्रक
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (C) शतक

    'शतक' म्हणजे शंभर वर्षांचा कालावधी. 'दशम' म्हणजे दहावा आणि 'सहस्रक' म्हणजे हजार वर्षांचा काळ.

    घटक: शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द

  8. ८.खालीलपैकी चुकीचे विधान ओळखा.

    1. कर्तरी प्रयोगात क्रियापदाचे रूप कर्त्याच्या लिंग, वचन, पुरुषानुसार बदलते.
    2. कर्मणी प्रयोगात क्रियापदाचे रूप कर्माच्या लिंग, वचन, पुरुषानुसार बदलते.
    3. भावे प्रयोगात क्रियापदाचे रूप कर्ता किंवा कर्मानुसार बदलत नाही.
    4. नवीन कर्मणी प्रयोगात कर्ता नेहमी प्रथमा विभक्तीत असतो.
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (D) नवीन कर्मणी प्रयोगात कर्ता नेहमी प्रथमा विभक्तीत असतो.

    नवीन कर्मणी प्रयोगात कर्ता 'कडून' प्रत्यय लागून येतो (उदा. 'पोलिसांकडून'), त्यामुळे तो प्रथमा विभक्तीत नसतो. इतर तिन्ही विधाने संबंधित प्रयोगांची योग्य वैशिष्ट्ये आहेत.

    घटक: प्रयोग

  9. ९.खालीलपैकी 'ढग' या शब्दाचे योग्य अनेकवचनी रूप कोणते?

    1. ढगा
    2. ढग
    3. ढगां
    4. ढगे
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (B) ढग

    'ढग' या शब्दाचे एकवचन आणि अनेकवचन दोन्ही रूपे समान असतात. म्हणून, 'ढग' हेच योग्य अनेकवचनी रूप आहे.

    घटक: लिंग व वचन

  10. १०.खालीलपैकी 'शिखर' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?

    1. कळस
    2. पायथा
    3. दरी
    4. सपाटी
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (A) कळस

    शिखर म्हणजे पर्वत किंवा इमारतीसारख्या उंच ठिकाणाचा सर्वात वरचा भाग. 'कळस' हा इमारतीच्या किंवा मंदिराच्या सर्वोच्च भागाला म्हणतात आणि तो 'शिखर' या शब्दाचा समानार्थी आहे. 'पायथा' (तळ), 'दरी' (खोल जागा) आणि 'सपाटी' (सपाट भूभाग) हे वेगळे भूभागीय प्रकार आहेत.

    घटक: समानार्थी शब्द

  11. ११.खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात 'साधा भूतकाळ' (Simple Past Tense) वापरला आहे?

    1. मी काल अभ्यास केला.
    2. मी काल अभ्यास करेन.
    3. मी काल अभ्यास करत होतो.
    4. मी काल अभ्यास केला होता.
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (A) मी काल अभ्यास केला.

    साध्या भूतकाळात क्रिया भूतकाळात पूर्ण झाली, असे दर्शवले जाते. 'अभ्यास केला' हे क्रियापदाचे रूप साधा भूतकाळ आहे.

    घटक: काळ

  12. १२.खालीलपैकी 'परम + औषध' या संधीपासून तयार होणारा शब्द ओळखा.

    1. परमऔषध
    2. परमोऔषध
    3. परमौषध
    4. परम औषध
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (C) परमौषध

    येथे 'अ' आणि 'औ' या स्वरांची संधी होत असल्याने 'औ' हा स्वर तयार होतो. त्यामुळे 'परम + औषध' याचे 'परमौषध' असे संधीयुक्त रूप बनते. हा स्वर संधीचा प्रकार आहे.

    घटक: संधी

  13. १३.खालीलपैकी 'गुणवाचक विशेषणाचे' उदाहरण कोणते आहे?

    1. दोन
    2. थोडे
    3. तांबडा
    4. माझे
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (C) तांबडा

    वस्तूचे, व्यक्तीचे किंवा पदार्थाचे गुण, रूप, रंग, चव, वास इत्यादी दर्शवणाऱ्या विशेषणांना गुणवाचक विशेषणे म्हणतात. 'तांबडा' हा रंग दर्शवतो, म्हणून ते गुणवाचक विशेषण आहे. 'दोन' आणि 'थोडे' हे संख्याविशेषण आहेत, तर 'माझे' हे सार्वनामिक विशेषण आहे.

    घटक: शब्दांच्या जाती

  14. १४.खालील काव्यपंक्तीतील अलंकार ओळखा. 'मोठा बोलू नकोस, कारण रिकाम्या घागरी जास्त आवाज करतात.'

    1. अर्थान्तरन्यास
    2. दृष्टांत
    3. अतिशयोक्ती
    4. उपमा
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (A) अर्थान्तरन्यास

    जेव्हा एखाद्या विशिष्ट विधानाचे समर्थन सामान्य नियमाने किंवा सामान्य विधानाचे समर्थन विशेष उदाहरणाने केले जाते, तेव्हा 'अर्थान्तरन्यास' अलंकार होतो. प्रस्तुत उदाहरणात 'मोठा बोलू नकोस' या विशिष्ट उपदेशाचे समर्थन 'रिकाम्या घागरी जास्त आवाज करतात' या सामान्य नियमाने (म्हणीने) केले आहे. 'दृष्टांत' अलंकारात दोन स्वतंत्र पण सारख्या अर्थाची वाक्ये असतात, ज्यात एक दृष्टांत म्हणून येते, परंतु त्यांच्यात 'कारण' किंवा 'म्हणून' असा कार्यकारणभाव नसतो.

    घटक: अलंकार

  15. १५.खालीलपैकी 'संयुक्त वाक्य' कोणते आहे?

    1. जेव्हा पाऊस पडला, तेव्हा तो थांबला.
    2. तो आला आणि त्याने काम केले.
    3. तो अभ्यास करेल.
    4. अरेरे! किती वाईट झाले!
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (B) तो आला आणि त्याने काम केले.

    दोन किंवा अधिक स्वतंत्र वाक्ये 'आणि', 'व', 'अन', 'पण', 'परंतु', 'किंवा', 'वा', 'म्हणून' यांसारख्या प्रधानत्व सूचक उभयान्वयी अव्ययांनी जोडल्यास ते संयुक्त वाक्य बनते. 'तो आला आणि त्याने काम केले.' हे संयुक्त वाक्य आहे.

    घटक: वाक्यप्रकार व वाक्यरूपांतर

  16. १६.‘पूर्व’ या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द ओळखा.

    1. पश्चिम
    2. उत्तर
    3. दक्षिण
    4. उदय
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (A) पश्चिम

    'पूर्व' हे दिशादर्शक आहे, आणि त्याचा विरुद्धार्थी शब्द 'पश्चिम' ही दिशा आहे. उत्तर, दक्षिण आणि उदय यांचा पूर्व शब्दाशी थेट विरुद्धार्थी संबंध नाही.

    घटक: विरुद्धार्थी शब्द

  17. १७.'त्याने हसावे.' या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.

    1. कर्तरी प्रयोग
    2. कर्मणी प्रयोग
    3. भावे प्रयोग
    4. संकर प्रयोग
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (C) भावे प्रयोग

    या वाक्यात क्रियापदाचे रूप (हसावे) हे कर्त्याच्या (त्याने) लिंग-वचनानुसार बदलत नाही, तसेच कर्माचा अभाव आहे. क्रियापदाचे रूप तृतीयपुरुषी नपुंसकलिंगी एकवचनी राहते, म्हणून हा भावे प्रयोग आहे.

    घटक: व्याकरण

  18. १८.'डॉक्टर' हा शब्द कोणत्या परकीय भाषेतून मराठीत आला आहे?

    1. लॅटिन
    2. ग्रीक
    3. इंग्रजी
    4. फ्रेंच
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (C) इंग्रजी

    'डॉक्टर' हा शब्द इंग्रजी भाषेतून मराठीत आला आहे, जरी त्याचे मूळ लॅटिनमध्ये असले तरी मराठीने तो इंग्रजीतून स्वीकारला आहे. अनेक इंग्रजी शब्द मराठीत रुढ झाले आहेत.

    घटक: शब्दसिद्धी

  19. १९.'भाजीपाला' या सामासिक शब्दाचा समास प्रकार ओळखा.

    1. बहुव्रीही समास
    2. अव्ययीभाव समास
    3. समाहार द्वंद्व समास
    4. कर्मधारय समास
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (C) समाहार द्वंद्व समास

    'भाजीपाला' या सामासिक शब्दाचा विग्रह 'भाजी, पाला इत्यादी' असा होतो. ज्या द्वंद्व समासात दोन पदांचा अर्थ तसेच त्या अर्थाच्या इतर गोष्टींचाही समावेश होतो, तो समाहार द्वंद्व समास असतो.

    घटक: समास

  20. २०.‘आरोग्य’ या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता?

    1. निरोगी
    2. ताकद
    3. आरोग्यसंपन्न
    4. आजार
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (D) आजार

    ‘आरोग्य’ म्हणजे शारीरिक किंवा मानसिक स्वास्थ्य. ‘आजार’ म्हणजे रोग किंवा व्याधी. हे दोन्ही शब्द एकमेकांच्या विरुद्धार्थी आहेत. ‘निरोगी’ हा ‘आरोग्य’चा समानार्थी होऊ शकतो.

    घटक: विरुद्धार्थी शब्द

  21. २१.खालीलपैकी कोणता शब्द 'प्रत्ययघटित' साधित शब्दाचे उदाहरण आहे?

    1. संगीतकार
    2. अतिमानवी
    3. उपमुख्यमंत्री
    4. खिडकी
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (A) संगीतकार

    ज्या साधित शब्दात मूळ शब्दाला प्रत्यय जोडलेला असतो, त्याला प्रत्ययघटित शब्द म्हणतात. 'संगीत' या मूळ शब्दाला 'कार' हा प्रत्यय जोडून 'संगीतकार' हा शब्द तयार झाला आहे. त्यामुळे 'संगीतकार' हे प्रत्ययघटित साधित शब्दाचे योग्य उदाहरण आहे.

    घटक: शब्दसिद्धी

  22. २२.'सदाचार' या शब्दाचा योग्य संधी विग्रह निवडा.

    1. सदा + चार
    2. सत् + आचार
    3. सद + आचार
    4. स + दाचार
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (B) सत् + आचार

    'सदाचार' हा व्यंजन संधीचा प्रकार आहे. यात 'सत्' या शब्दातील 'त्' नंतर 'आचार' या शब्दातील 'आ' हा स्वर आल्याने 'त्' चा 'द्' होऊन 'सदाचार' हा शब्द तयार होतो.

    घटक: व्याकरण

  23. २३.खालीलपैकी 'रंग' या शब्दाचे निश्चित संख्याविशेषण ओळखा.

    1. रंगीत
    2. रंगीत चित्र
    3. तीन रंग
    4. रंगणारा
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (C) तीन रंग

    निश्चित संख्याविशेषण हे संख्येद्वारे नामाची निश्चिती करते. 'तीन रंग' यातील 'तीन' हा अंक रंगांची निश्चित संख्या दर्शवतो. 'रंगीत' विशेषण आहे, 'रंगीत चित्र' हे विशेषण व नाम आहे आणि 'रंगणारा' हे धातुसाधित विशेषण आहे.

    घटक: व्याकरण

  24. २४.‘निर्जल’ या शब्दासाठी योग्य विरुद्धार्थी शब्द निवडा.

    1. ओलावा
    2. जलमय
    3. सजल
    4. पाणीदार
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (C) सजल

    'निर्जल' म्हणजे पाणी नसलेले किंवा कोरडे. याउलट, 'सजल' म्हणजे पाणी असलेले किंवा भरलेले. ओलावा, जलमय आणि पाणीदार हे शब्द पूर्णपणे योग्य विरुद्धार्थी नाहीत.

    घटक: विरुद्धार्थी शब्द

  25. २५.'काखेत कळसा आणि गावाला वळसा' या म्हणीचा योग्य अर्थ निवडा.

    1. आपल्या जवळ असलेली वस्तू विसरून इतरांकडून ती शोधणे.
    2. एखादी गोष्ट मिळवण्यासाठी खूप प्रयत्न करणे.
    3. इतरांच्या मदतीशिवाय कोणतेही काम न करणे.
    4. अती घाईमुळे काम बिघडणे.
    उत्तर व स्पष्टीकरण पहा

    बरोबर उत्तर: (A) आपल्या जवळ असलेली वस्तू विसरून इतरांकडून ती शोधणे.

    'काखेत कळसा आणि गावाला वळसा' या म्हणीचा अर्थ म्हणजे, जी वस्तू आपल्याजवळ आहे, ती विसरून दुसऱ्या ठिकाणी तिचा शोध घेणे.

    घटक: व्याकरण

हाच सराव वेळेवर करा. पूर्ण पोलीस भरती सराव पेपर — परीक्षेसारखा टायमर आणि प्रत्येक प्रयत्नानंतर विषयनिहाय विश्लेषण. मोफत.

मोफत सराव पेपर सुरू करा

पोलीस भरती — इतर सराव पेपर

Maharashtra Police Bharti: परीक्षा पद्धत, अभ्यासक्रम व माहिती ›