तलाठी भरती — अंकगणित सराव पेपर १
Talathi Bharti Arithmetic Practice Set 1 — 25 questions with answers
तलाठी परीक्षेच्या अंकगणितात टक्केवारी, सरळव्याज-चक्रवाढव्याज, नफा-तोटा, सरासरी आणि क्षेत्रफळ यांवर प्रश्न येतात. प्रत्येक प्रश्नाची सोडवण्याची रीत खाली दिली आहे.
-
१.4/5 च्या 25% चे मूल्य किती?
- 1/5
- 3/10
- 12/50
- 2/5
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) 1/5
25% म्हणजे 25/100, ज्याला संक्षिप्त रूपात 1/4 असे लिहिता येते. आता 4/5 च्या 1/4 चे मूल्य काढूया: (4/5) × (1/4) = (4 × 1) / (5 × 4) = 4/20 याला संक्षिप्त रूप दिल्यास, 4/20 = 1/5.
घटक: अपूर्णांक व दशांश
-
२.सुनील आणि अनिल यांच्या आजच्या वयाचे गुणोत्तर 2:3 आहे. 5 वर्षांनंतर त्यांच्या वयाची बेरीज 55 वर्षे होईल, तर अनिलचे आजचे वय किती?
- 18 वर्षे
- 30 वर्षे
- 33 वर्षे
- 27 वर्षे
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (D) 27 वर्षे
समजा सुनीलचे आजचे वय 2x आणि अनिलचे आजचे वय 3x आहे. 5 वर्षांनंतर सुनीलचे वय = (2x + 5) वर्षे. 5 वर्षांनंतर अनिलचे वय = (3x + 5) वर्षे. 5 वर्षांनंतर त्यांच्या वयाची बेरीज = (2x + 5) + (3x + 5) = 5x + 10. दिलेल्या माहितीनुसार, 5 वर्षांनंतर त्यांच्या वयाची बेरीज 55 वर्षे होईल. म्हणून, 5x + 10 = 55. 5x = 55 - 10. 5x = 45. x = 45 / 5 = 9. अनिलचे आजचे वय = 3x = 3 * 9 = 27 वर्षे.
घटक: वयवारी
-
३.एका वर्गातील विद्यार्थ्यांच्या उंची (सेमी मध्ये) खालीलप्रमाणे आहेत: 150, 155, 160, 150, 165, 155, 170, 150, 160. या माहितीचा बहुलक (Mode) किती आहे?
- 155
- 160
- 150
- 170
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) 150
बहुलक (Mode) म्हणजे दिलेल्या संख्या संचामध्ये सर्वाधिक वेळा पुनरावृत्ती झालेली संख्या. या संचामध्ये 150 ही संख्या 3 वेळा आली आहे, 155 ही संख्या 2 वेळा, 160 ही संख्या 2 वेळा आणि 165 व 170 या संख्या प्रत्येकी 1 वेळा आल्या आहेत. सर्वाधिक वेळा आलेली संख्या 150 आहे, म्हणून बहुलक 150 आहे.
घटक: सांख्यिकी व आलेख
-
४.पहिल्या 20 नैसर्गिक संख्यांची सरासरी किती?
- 10
- 10.5
- 11
- 11.5
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) 10.5
पहिल्या 'n' नैसर्गिक संख्यांची सरासरी काढण्याचे सूत्र (n+1)/2 आहे. येथे n = 20. म्हणून, सरासरी = (20 + 1) / 2 = 21 / 2 = 10.5. पहिल्या 20 नैसर्गिक संख्यांची सरासरी 10.5 आहे.
घटक: सरासरी
-
५.एका पिशवीत ४ हिरवे, ६ पिवळे आणि २ काळे चेंडू आहेत. यादृच्छिकपणे एक चेंडू निवडल्यास तो काळा नसण्याची संभाव्यता किती?
- १/६
- ५/६
- १/२
- २/३
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) ५/६
पिशवीत एकूण चेंडू = ४ (हिरवे) + ६ (पिवळे) + २ (काळे) = १२. म्हणजे, नमुना अवकाश (S) मधील घटक संख्या n(S) = १२. काळा नसलेला चेंडू म्हणजे हिरवा किंवा पिवळा चेंडू. काळा नसलेल्या चेंडूंची संख्या = ४ + ६ = १०. म्हणून, काळा नसलेला चेंडू मिळण्याची घटना (E) मधील घटक संख्या n(E) = १०. संभाव्यता (P(E)) = n(E) / n(S) = १०/१२ = ५/६.
घटक: संभाव्यता
-
६.एका गोलाची त्रिज्या 7 सेमी असल्यास, त्याचे पृष्ठफळ किती असेल? (π = 22/7)
- 1437.33 घ. सेमी.
- 308 चौ. सेमी.
- 154 चौ. सेमी.
- 616 चौ. सेमी.
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (D) 616 चौ. सेमी.
गोलाच्या पृष्ठफळाचे सूत्र '4πr²' आहे, जिथे r ही त्रिज्या आहे. येथे r = 7 सेमी आणि π = 22/7. म्हणून, पृष्ठफळ = 4 x (22/7) x 7 x 7 = 4 x 22 x 7 = 88 x 7 = 616 चौ. सेमी. 1437.33 घ. सेमी. हे गोलाचे घनफळ आहे.
घटक: क्षेत्रफळ व घनफळ
-
७.जर 3823 जणांमध्ये रु. 39896828 समान वाटले, तर प्रत्येकाला किती रुपये मिळतील?
- 10443
- 10432
- 10439
- 10436
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (D) 10436
एकूण रक्कम समान वाटल्यास प्रत्येकाला रु. 10436 मिळतात.
घटक: संख्या पद्धती
-
८.एका आयताची लांबी १५ सें.मी. आणि रुंदी ८ सें.मी. असल्यास, त्याची परिमिती किती असेल?
- २३ सें.मी.
- ४६ सें.मी.
- १२० चौ.सें.मी.
- ३० सें.मी.
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) ४६ सें.मी.
आयताची परिमिती काढण्याचे सूत्र २ × (लांबी + रुंदी) असे आहे. येथे लांबी १५ सें.मी. आणि रुंदी ८ सें.मी. दिली आहे. म्हणून, परिमिती = २ × (१५ + ८) = २ × २३ = ४६ सें.मी. असेल.
घटक: भूमिती
-
९.एका परीक्षेत 500 पैकी 350 गुण मिळाले, तर त्याला किती टक्के गुण मिळाले?
- 70%
- 60%
- 65%
- 75%
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) 70%
मिळालेले गुण एकूण गुणांच्या किती टक्के आहेत हे काढण्यासाठी, (मिळालेले गुण / एकूण गुण) * 100 हे सूत्र वापरावे. (350/500) * 100 = (35/50) * 100 = 0.7 * 100 = 70%.
घटक: शेकडेवारी
-
१०.एका रकमेची 2 वर्षांनी 5% दराने चक्रवाढ व्याजाने ₹8820 रास होते, तर ती रक्कम (मुद्दल) किती?
- ₹8000
- ₹7500
- ₹8200
- ₹7800
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) ₹8000
चक्रवाढ व्याजाने रास काढण्याचे सूत्र: रास = मुद्दल × (1 + दर/100)^मुदत. येथे, रास = ₹8820, दर = 5%, मुदत = 2 वर्षे. म्हणून, 8820 = मुद्दल × (1 + 5/100)^2 = मुद्दल × (1.05)^2 = मुद्दल × 1.1025. म्हणून, मुद्दल = 8820 / 1.1025 = ₹8000.
घटक: सरळव्याज व चक्रवाढ व्याज
-
११.24, 36 आणि 48 या संख्यांचा मसावी (HCF) किती आहे?
- 6
- 8
- 12
- 4
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) 12
योग्य पर्याय '12' आहे कारण: दिलेल्या संख्या 24, 36 आणि 48 आहेत. त्यांचा मसावी काढण्यासाठी, आपण त्यांचे मूळ अवयव पाडू: 24 = 2 × 2 × 2 × 3 = 2³ × 3¹ 36 = 2 × 2 × 3 × 3 = 2² × 3² 48 = 2 × 2 × 2 × 2 × 3 = 2⁴ × 3¹ मसावी काढण्यासाठी, तिन्ही संख्यांमध्ये सामायिक असलेल्या मूळ अवयवांचा सर्वात लहान घातांक घ्यावा लागतो. सामायिक अवयव 2 आणि 3 आहेत. 2 चा सर्वात लहान घातांक 2² आहे. 3 चा सर्वात लहान घातांक 3¹ आहे. म्हणून, मसावी = 2² × 3¹ = 4 × 3 = 12. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते तिन्ही संख्यांचे सामायिक अवयव नाहीत किंवा सर्वात मोठे सामायिक अवयव नाहीत.
घटक: मसावी व लसावी
-
१२.महेशने ₹10000 गुंतवून एक व्यवसाय सुरू केला. काही महिन्यांनंतर, गणेश ₹10000 गुंतवून व्यवसायात सामील झाला. वर्षाच्या शेवटी त्यांना ₹10000 नफा झाला आणि महेशला गणेशपेक्षा ₹2000 जास्त मिळाले. तर गणेश किती महिन्यांनंतर व्यवसायात सामील झाला?
- 6 महिने
- 8 महिने
- 4 महिने
- 9 महिने
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) 4 महिने
एकूण नफा = ₹10000. महेशला गणेशपेक्षा ₹2000 जास्त मिळाले. समजा गणेशचा नफा 'x' रुपये आहे, तर महेशचा नफा 'x + 2000' रुपये आहे. एकूण नफा = x + (x + 2000) = 10000 2x + 2000 = 10000 2x = 8000 x = ₹4000 (गणेशचा नफा). महेशचा नफा = ₹4000 + ₹2000 = ₹6000. नफ्याचे गुणोत्तर (महेश : गणेश) = 6000 : 4000 = 6 : 4 = 3 : 2 (2000 ने भागून). महेशची गुंतवणूक = ₹10000, कालावधी = 12 महिने. गणेशची गुंतवणूक = ₹10000, कालावधी = 'T' महिने. नफ्याचे गुणोत्तर हे (गुंतवणूक * कालावधी) च्या गुणोत्तराप्रमाणे असते. (महेशची गुंतवणूक * महेशचा कालावधी) : (गणेशची गुंतवणूक * गणेशचा कालावधी) = 3 : 2 (10000 * 12) : (10000 * T) = 3 : 2 120000 : 10000T = 3 : 2 120000 / (10000T) = 3 / 2 12 / T = 3 / 2 3T = 12 * 2 3T = 24 T = 8 महिने. गणेशने 8 महिन्यांसाठी गुंतवणूक केली होती. याचा अर्थ तो (12 - 8) = 4 महिन्यांनंतर व्यवसायात सामील झाला.
घटक: भागीदारी
-
१३.जर 3x > 15, तर x साठी योग्य पर्याय कोणता?
- x > 5
- x < 5
- x = 5
- x ≥ 5
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (A) x > 5
दिलेली असमानता (inequality) 3x > 15 आहे. x चे मूल्य काढण्यासाठी, असमानतेच्या दोन्ही बाजूंना 3 ने भागा. धन संख्येने भागल्यास असमानतेचे चिन्ह बदलत नाही. त्यामुळे, x > 15 / 3, म्हणजेच x > 5.
घटक: बीजगणित
-
१४.एक घड्याळ ₹ 1080 ला विकल्याने 20% नफा झाला, तर घड्याळाची खरेदी किंमत किती होती?
- ₹ 800
- ₹ 900
- ₹ 950
- ₹ 1000
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) ₹ 900
20% नफा म्हणजे विक्री किंमत ही खरेदी किंमतीच्या (100 + 20)% = 120% आहे. म्हणून, खरेदी किंमत = (विक्री किंमत / 120) * 100 = (₹ 1080 / 120) * 100 = 9 * 100 = ₹ 900. घड्याळाची खरेदी किंमत ₹ 900 होती.
घटक: नफा-तोटा
-
१५.अ आणि ब यांच्या वेगाचे गुणोत्तर ३:४ आहे. जर 'अ' ला ठराविक अंतर कापण्यासाठी २० मिनिटे लागत असतील, तर तेच अंतर कापण्यासाठी 'ब' ला किती वेळ लागेल?
- २६.६७ मिनिटे
- १५ मिनिटे
- २० मिनिटे
- ३० मिनिटे
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) १५ मिनिटे
अंतर समान असताना वेग आणि वेळ व्यस्त प्रमाणात असतात. म्हणजे, (अ चा वेग / ब चा वेग) = (ब ला लागणारा वेळ / अ ला लागणारा वेळ). येथे ३/४ = (ब चा वेळ / २०). म्हणून, ब चा वेळ = (३/४) × २० = १५ मिनिटे.
घटक: वेग, वेळ व अंतर
-
१६.एका मिश्रणात दूध आणि पाणी यांचे गुणोत्तर 5:2 आहे. जर मिश्रणाचे एकूण प्रमाण 28 लिटर असेल, तर त्यात किती दूध आहे?
- 8 लिटर
- 10 लिटर
- 15 लिटर
- 20 लिटर
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (D) 20 लिटर
दूध आणि पाणी यांचे गुणोत्तर 5:2 आहे. गुणोत्तराच्या भागांची बेरीज 5 + 2 = 7. मिश्रणाचे एकूण प्रमाण 28 लिटर आहे. त्यापैकी दुधाचा भाग = (5/7) * 28 = 5 * 4 = 20 लिटर.
घटक: गुणोत्तर व प्रमाण
-
१७.एका कुटुंबातील 5 सदस्यांचे सरासरी वय 25 वर्षे आहे. कुटुंबाच्या वयांची बेरीज किती?
- 5 वर्षे
- 25 वर्षे
- 125 वर्षे
- 100 वर्षे
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) 125 वर्षे
सरासरी वय = (वयांची बेरीज) / (सदस्यांची संख्या). दिलेल्या माहितीनुसार, सदस्यांची संख्या = 5 आणि सरासरी वय = 25 वर्षे. म्हणून, वयांची बेरीज = सरासरी वय * सदस्यांची संख्या. वयांची बेरीज = 25 * 5 = 125 वर्षे.
घटक: वयवारी
-
१८.2, 3, 5, 2, 4, 2, 7, 3 या संख्यांच्या संचातील बहुतेक (Mode) कोणता आहे?
- 3
- 4
- 2
- 5
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) 2
या संख्या संचात '2' ही संख्या 3 वेळा आली आहे, '3' ही संख्या 2 वेळा आली आहे, '4' ही संख्या 1 वेळा आली आहे, '5' ही संख्या 1 वेळा आली आहे, आणि '7' ही संख्या 1 वेळा आली आहे. '2' ही संख्या सर्वाधिक वेळा आल्यामुळे, या संचाचा बहुतेक '2' आहे.
घटक: सांख्यिकी व आलेख
-
१९.एका फलंदाजाने 5 सामन्यांमध्ये अनुक्रमे 40, 60, 30, 80 आणि 50 धावा केल्या. त्याच्या धावांची सरासरी किती?
- 50 धावा
- 55 धावा
- 60 धावा
- 52 धावा
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (D) 52 धावा
फलंदाजाने केलेल्या एकूण धावा = 40 + 60 + 30 + 80 + 50 = 260 धावा. खेळलेले एकूण सामने = 5. धावांची सरासरी = (एकूण धावा) / (एकूण सामने) = 260 / 5 = 52 धावा. म्हणून, फलंदाजाच्या धावांची सरासरी 52 आहे.
घटक: सरासरी
-
२०.दोन नाणी फेकल्यावर कमीत कमी एक छापा (Head) मिळण्याची संभाव्यता किती?
- १/२
- १/४
- ३/४
- १
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (C) ३/४
दोन नाणी फेकल्यावर एकूण संभाव्य घटना {HH, HT, TH, TT} अशा चार असतात. म्हणजे, नमुना अवकाश (S) = {HH, HT, TH, TT} आणि n(S) = ४. कमीत कमी एक छापा मिळण्याची घटना (E) = {HH, HT, TH} असते, म्हणून n(E) = ३. संभाव्यता (P(E)) = n(E) / n(S) = ३/४.
घटक: संभाव्यता
-
२१.राम एक काम १० दिवसांत पूर्ण करतो आणि श्याम तेच काम १५ दिवसांत पूर्ण करतो. जर दोघांनी मिळून काम केले, तर त्यांना ते काम पूर्ण करण्यास किती दिवस लागतील?
- ५ दिवस
- ६ दिवस
- १२.५ दिवस
- २५ दिवस
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) ६ दिवस
रामचे एका दिवसाचे काम = १/१० भाग. श्यामचे एका दिवसाचे काम = १/१५ भाग. दोघांचे मिळून एका दिवसाचे काम = १/१० + १/१५ = (३ + २)/३० = ५/३० = १/६ भाग. म्हणून, दोघांना मिळून संपूर्ण काम पूर्ण करण्यास ६ दिवस लागतील.
घटक: काळ-काम-वेग
-
२२.एका चौकोनाचा (quadrilateral) कर्ण १८ सेमी आहे आणि त्यावर विरुद्ध शिरोबिंदूतून टाकलेल्या लंबरेषांची लांबी ५ सेमी आणि ७ सेमी आहे, तर त्या चौकोनाचे क्षेत्रफळ किती चौरस सेंटीमीटर असेल?
- ९६
- १०८
- ११९
- १२६
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) १०८
एका सामान्य चौकोनाचे क्षेत्रफळ = (१/२) * कर्ण * (पहिल्या शिरोबिंदूतून कर्णावर टाकलेल्या लंबरेषेची लांबी + दुसऱ्या शिरोबिंदूतून कर्णावर टाकलेल्या लंबरेषेची लांबी). कर्ण (d) = १८ सेमी. लंबरेषांची लांबी (h1, h2) = ५ सेमी आणि ७ सेमी. क्षेत्रफळ = (१/२) * १८ * (५ + ७). क्षेत्रफळ = (१/२) * १८ * १२. क्षेत्रफळ = ९ * १२ = १०८ चौरस सेंटीमीटर.
घटक: क्षेत्रफळ व घनफळ
-
२३.एका मोबाईल ची किंमत रु. 13590 आहे. तर अशा 4985 मोबाईल ची एकूण किंमत किती होईल?
- 67746153
- 67746146
- 67746157
- 67746150
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (D) 67746150
किंमत व संख्या यांचा गुणाकार केल्यास एकूण रु. 67746150 होते.
घटक: संख्या पद्धती
-
२४.२.४ ÷ ०.०६ = किती?
- ४
- ०.४
- ४००
- ४०
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (D) ४०
दशांश अपूर्णांकांचा भागाकार करताना, भाजक पूर्णांक होईपर्यंत अंश आणि भाजक दोघांनाही १० च्या योग्य घातांकाने (उदा. १०, १००, १०००) गुणावे लागते. २.४ ÷ ०.०६ येथे, भाजक ०.०६ आहे. तो पूर्णांक करण्यासाठी १०० ने गुणावे लागेल. म्हणून अंशालाही १०० ने गुणू. = (२.४ × १००) / (०.०६ × १००) = २४० / ६ = ४० म्हणून, भागाकार ४० आहे.
घटक: अपूर्णांक व दशांश
-
२५.रमेशचे आजचे वय 30 वर्षे आहे. 5 वर्षांपूर्वी त्याचे वय किती होते?
- 35 वर्षे
- 25 वर्षे
- 20 वर्षे
- 15 वर्षे
उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
बरोबर उत्तर: (B) 25 वर्षे
रमेशचे आजचे वय = 30 वर्षे. 5 वर्षांपूर्वी त्याचे वय शोधण्यासाठी, आजच्या वयातून 5 वजा करावे लागतील. 5 वर्षांपूर्वीचे वय = 30 - 5 = 25 वर्षे.
घटक: वयवारी
हाच सराव वेळेवर करा. पूर्ण तलाठी भरती सराव पेपर — परीक्षेसारखा टायमर आणि प्रत्येक प्रयत्नानंतर विषयनिहाय विश्लेषण. मोफत.
मोफत सराव पेपर सुरू करा